Inventura zločina: Prema podacima nevladinih organizacija iz Beograda, u seksualno nasilje spada: silovanje, seksualno uznemiravanje na javnim mestima ili u institucijama, incest, seksualna zloupotreba dece u komercijalne svrhe ili za prostituciju, trgovina ženama radi distribucije u seks-industriju, prisiljavanje žena na prostituciju ili pornografiju; dok drugi izvori navode i zločin zbog devojačkog miraza, ubistva zbog časti, sakaćenje genitalija i tradicionalno preferiranje sinova. Samo 34,8 posto lekara iz Beograda rodno nasilje naziva pravim imenom.

&scNisam za to da se koristi nasilje nad ženama.
Ali, treba je ponekad malo protresti. Eto, samo da zna da je otišla predaleko. Jer žensko koje je 100 posto sigurno da će reakcija izostati je spremno svašta izgovoriti, bez obzira koji je povod ili o čemu se radi. Jaranica prije nje kupila maicu, crvena vila traba da dođe, neka kuja joj nešta rekla na poslu (svaka žena ima na poslu kuju koja je mrzi), tata joj nije prvi čestitao rođendan i slično su samo neki od povoda.
..[1] Amu je posmatrala kako se usta njenog muža pokreću dok iz njih izlaze reči. Nije se oglasila. Njeno ćutanje mu u početku beše neprijatno, da bi ga potom razbesnelo. Bacio se iznenada na nju, ščepao je za kosu i udario, onesvestivši se odmah zatim od napora. Amu uze najtežu knjigu koju je mogla da pronađe - Atlas sveta – i poče da ga udara iz sve snage. Po glavi. Po nogama. Po leđima i ramenima. Osvestio se, smeten od modrica. Ponizno se izvinio zbog nasilja, i odmah nastavio da je proganja sa molbama za pomoć. Ovo beše uobičajen sled događaja. Pijanačko nasilje praćeno postpijanačkim proganjanjem. [2] Pored broja obolelih od depresije, broja samoubistava, veće zloupotrebe psihoaktivnih supstanci, psihosomatskih poremećaja, koji su u Srbiji u stalnom porastu, prema podacima koje navodi Blic[3], i nasilje je u ekstremnom porastu. Samo u poslednjih devet meseci je u porodičnim sukobima život izgubilo 40 osoba,[4] a zabeleženo je i povećano nasilje u školama.[5] Ako ostavimo po strani posledice rata i izolacije, ekonomske faktore, siromaštvo, sve nedaće koje sa sobom nosi prelazak na kapitalistički društveno-ekonomski sistem, u kulturi u kojoj je normalno da roditelji savetuju ćerke da treba da istrpe maltretiranje nasilnih muževa jer sa njima imaju decu, majka u emisiji 48 sati svadba na Nacionalnoj televiziji[6] podržava budućeg zeta rečima da je mlada – njena ćerka, zaslužila da je budući muž ponekad šamara, taj porast nasilja možda i ne treba da čudi. Zna se da su i porodica i sredstva masovnih komunikacija važni agensi socijalizacije, a kultura, pored društvenog sistema, važan izvor socijalizacije[7], te da način na koji se u medijima prikazuje nasilje utiče na razvoj i formiranje ličnosti pojedinaca/pojedinki i njihove stavove i buduće obrasce komunikacije i odnose prema drugima. RODNO NASILJE – POJAM I OBLICI Rodno nasilje moglo bi se definisati kao nasilje u čijem nastajanju i odvijanju faktor roda igra veliku ulogu, i može se smatrati jednim od uzročnika nasilja. Primer rodnog nasilja jeste postupanje prema ženama koje su vodile drugačiji život od uobičajenog za jednu srednjevekovnu zajednicu, takozvano veštičarenje. U periodu izmedju 1400. i 1800. godine je po nekim procenama spaljeno, pod optužbama za ve

aron;tičarenje, između 40.000 i 100.000 žena[8], dok drugi autori navode i mnogo veće cifre.

Foto: <strong>Margaret Mead</strong> prva je razvila distinkciju između spola i roda Foto: Margaret Mead prva je razvila distinkciju između spola i roda

Sam pojam roda nastao je kao rezultat konstrukcionističke intervencije u teoriji ličnosti, prilikom koje se pravi otklon prema esencijalističkim tumačenjima pola kao biološke kategorije. Margaret Mid je u svom radu Spol i temperament u tri primitivna društva (1935) definisala pol kao biološku kategoriju, a rod kao društveni konstrukt.[9] Početkom sedamdesetih godina dvadesetog veka taj koncept dalje su razvijale feminističke teoretičarke, postmodernisti, etnometodolozi i drugi: ideju da međuljudske interakcije i jezik nešto rade, proizvode stvarnost i način na koji opažamo i doživljavamo sebe i svoju društvenu ulogu koja proizilazi iz određenog biološkog pola, te stoga načini na koje se taj proces odvija, budući da nisu tako strogo determinisani kako se to u početku mislilo, mogu biti modifikovani u skladu sa odabranim rodnim identitetom i željenom rodnom ulogom, koje mogu biti drugačije od date. Budući da postoje pojedinci koji svoj biološki pol ne prihvataju, ili društveno manifestuju drugačije seksualno ponašanje pretpostavljenom za kategoriju biološkog pola kome pripadaju, nasilje prema homoseksualcima/homoseksualkama[10] možemo smatrati rodnim nasiljem, zato što osobe koje preuzimaju kao svoj rodni identitet uloge koje su drugačije od njihovog biološkog pola, često bivaju žrve agresije i nasilja.[11] No, pored tih graničnih i trans-pojmovnih oblika, spektar rodno označenog nasilja obuhvata širok niz ponašanja koje je uslovljeno određenim shvatanjima, stavovima, predispozicijama i pogledima na svet. Počev od rodnih stereotipa tvrdnje koje preterano naglašavaju stvarne rodne razlike, često insistirajući pre na njihovom genetskom (biološkom), nego na društvenom poreklu[12], koje, kao što smo videli na prethodnoj strani, mogu biti inspiracija za nasilje manifestovana na različite načine: preko govora mržnje, koji je takođe jedan od važnih faktora stvaranja nasilne atmosfere i atmosfere povećane tolerancije na nasilje; nasilja nad ženama, nasilja nad gej i lezbejskom populacijom, itd. Klasifikacija rodnog nasilja veoma je diskutabilna i zavisna od načina na koje definišemo pojmove nasilja, roda, pola. Često su i muškarci žrtve nasilja koje možemo označiti kao rodno, u slučaju incesta i prinudne homoseksualnosti, ili silovanja.

nas_nad_decom.jpg

Rodno nasilje koje je najrasprostranjenije, smatra se tamnom brojkom kriminaliteta, stoga što se njegova realna rasprostranjenost procenjuje kao mnogo veća od cifara koje se navode u statistikama iz razloga što se ono najčešće ne prijavljuje nadležnim organima, jeste nasilje muškaraca nad ženama. Po podacima objavljenim u priručniku Žene za život bez nasilja, 85 posto zlostavljanja žena i dece događa se u porodici[13], dok prema podacima Svetske zdravstvene organizacije, 10 – 15 posto žena je iskusilo neki oblik fizičkog nasilja od partnera, dok je 12 – 25 posto žena podvrgnuto pokušaju ili prisilnom seksualnom odnosu.[14]
Jedna od tabu tema, kada je o rodnom nasilju reč, jeste pomenuto nasilje nad muškarcima, i posebno nad dečacima, koje po nekim podacima uopšte nije zanemarljive rasprostranjenosti: do 20 posto muške populacije u svetu bilo je izloženo seksualnom nasilju u nekom trenutku svog života. To znači da deset od hiljadu muškaraca doživi seksualno nasilje naspram stotinu od hiljadu žena.[15] Počinioci su najčešće, suprotno mogućim očekivanjima, muškarci, a žrtve nisu samo gej muškarci, već brojni pripadnici populacije muškaraca: muškaraca na odsluženju zatvorske kazne, u ustanovama za dečiju zaštitu i zaštitu invalida, u ratu. Najpoznatiji slučaj te vrste na ovim prostorima je slučaj vladike Pahomija, koji je optužen za seksualno zlostavljanje četiri dečaka. Mada je to jedan od retkih prijavljenih slučajeva čiji se pravni epilog odvijao pred očima javnosti, ni to nije pomoglo da se ceo slučaj, uprkos brojnim dokazima i pritiscima, reši u korist zlostavljanih dečaka, te je vladika oslobođen svih optužbi.[16] Nasilje nad ženama jedan je od najčešćih oblika kršenja ljudskih prava u svetu, dok mu se generalni uzroci pronalaze u istorijski uslovljenoj nejednakoj raspodeli moći između muškaraca i žena i istorijski uslovljenoj neravnopravnosti polova.[17] Samo nasilje nad ženama definiše se kao svaki čin protiv ženine volje, a koji je ugrožava psihički, fizički, seksualno ili ekonomski[18], istovremeno ova definicija nam otkriva i osnovne oblike nasilja nad ženama. Nasilje nad ženama, kao i svi drugi oblici rodnog nasilja, može da bude nasilje u porodici različitih vrsta, nasilje do kojeg dolazi u široj zajednici (seksualno uznemiravanje na poslu, trgovanje ženama, prisilna prostitucija, rad pod nejednakin uslovima, nasilje nad ženama u ratu, itd.), ali to nasilje može da bude tolerisano ili počinjeno i od same države.

Foto: Slučaj vladike <strong>Pahomija</strong> izazvao je sumnju da i među pravoslavnim svećenicima ima onih koji nisu imuni na pedofiliju Foto: Slučaj vladike Pahomija izazvao je sumnju da i među pravoslavnim svećenicima ima onih koji nisu imuni na pedofiliju

Sveobuhvatnu definiciju nasilja nad ženama dale su UN (Ujedinjene nacije): Nasilje nad ženama je ispoljavanje istorijski nejednakih odnosa društvene moći između muškaraca i žena koji su doveli do diskriminacije i dominacije nad ženama od strane muškaraca i do sprečavanja potpunog napretka žena. Nasilje nad ženama je jedan od osnovnih društvenih mehanizama kojima se žene prisiljavaju da budu u podređenoj poziciji u odnosu na muškarce. Nasilje nad ženama je prepreka u postizanju jednakosti, razvitka i mira. Najtipičnije društvene reakcije na nasilje nad ženama obično su da je nasilje porodična stvar. Sudeći samo po činjenici da je većina nasilja nad ženama počinjena od strane osoba koje su joj poznate, čak oko 80 posto počinitelja silovanja jesu partneri ili bračni partneri žene, prema podacima iz hrvatskih medija i podacima beogradskog SOS- a za žene i decu žrtve nasilja, dok je u 46,3 posto mesto nasilja žrtvin dom.[19] Međutim, tendencije koje su potekle iz feminističke teorije šezdesetih godina, uspešno su se raširile i izvršile uticaj kako na društvenu teoriju, tako i na političku i sudsku praksu. Njih je najjednostavnije opisati jednom konstatacijom: Lično je političko [20], koja znači da se ne može govoriti o nasilju prihvatajući zastarele dihotomije koje odvajaju javni i privatni prostor, budući da takva situacija pogoduje jedino zataškavanju uskraćivanja niza ljudskih prava svima koji/koje su pozicionirani/pozicionirane niže na lestvici društvene moći. Značenje teze da je lično političko jeste istovremeno i analitičko oruđe, ali i aktivistički imperativ u borbi za prevazilaženje rodne nejednakosti; mada dolazi u koliziju i konflikt sa pravom na privatnost, Juliet A. Williams, koja analizira kroz prizmu istih Aferu Levinski, smatra da su te dve funkcije političke i teorijske strategije, komplementarne – pravo na privatnost tiče se zaštite sloboda pojedinaca i pojedinki i ograničavanje kontrole vlade nad njima, i nije nikakva negacija borbi protiv zloupotrebe moći prodiranja u privatnost nelegitimnim zadiranjem u privatnu sferu.[21] Po statističkim podacima, žena bilo kojih socio-demografskih karakteristika može da bude žrtva nasilja, dok je viktimizacija žene stara koliko i samo društvo. [22] Ženu podložniju nasilju čine brojne biološke, psihološke i socijalne osobenosti njenog položaja. U čuvenoj knjizi Drugi pol, Simon de Bovoar je napisala da je ženka više nego mužjak žrtva vrste, ona je od puberteta do menopauze žrtva jedne istorije koja se u njoj odvija, a koja se nje lično ne tiče.[23]

Foto: Afera <em><strong>Levinsky</strong></em> pokazala je da podjela na javni i privatni prostor pogoduje zataškiavanju uskraćivanja ljudskih prava svima koji su pozicionirani niže na ljestvici društvene moći Foto: Afera Levinsky pokazala je da podjela na javni i privatni prostor pogoduje zataškiavanju uskraćivanja ljudskih prava svima koji su pozicionirani niže na ljestvici društvene moći

Prilikom borbe protiv nasilja nad ženama i pokušaja da se ono učini vidljivim, najčešće u fokus pažnje dolazi seksualno nasilje, iako ne treba zaboraviti ni sve druge oblike nasilja. Po podacima nevladinih organizacija iz Beograda, u seksualno nasilje spada: silovanje (na ljubavnom sastanku, od strane muškaraca bliskih ženi, u braku, u ratu, u pokušaju), seksualno uznemiravanje na javnim mestima ili u institucijama, incest, seksualna zloupotreba dece u komercijalne svrhe ili za prostituciju, trgovina ženama iz razloga distribucije u seks-industriju, prisiljavanje žena na prostituciju ili pornografiju; dok drugi izvori navode i zločin zbog devojačkog miraza, ubistva zbog časti, sakaćenje genitalija i tradicionalno preferiranje sinova takođe kao oblike nasilja nad ženama.[24] Svakako veliku pažnju medija privlači trgovina ženama sa ciljem njihove prodaje, držanja u ropstvu i ubiranja profita od njihovog prisiljavanja na prostituciju i rad u pornografskoj industriji, što je izraženo kako u ratom zahvaćenim područjima, tako i u post-ratnom periodu, u kojem se još uvek nalazi veći deo Balkana danas. Središte putanja trgovine ženama je Kosovo, dok se broj žena koje su podvrgnute ovoj novoj vrsti ropstva procenjuje na oko milion.[25] Problem trgovine ženama i devojčicama u cilju prostitucije postao je javan krajem XIX veka[26], dok su najugroženije žene zemalja u razvoju i zemalja zahvaćenim ratom. Nasilje nad LGBTTIQ populacijom Pionirsko istraživanje koje tretira problem nasilja nad LGBTTIQ[27] populacijom u Srbiji sprovele su nevladine organizacije za promociju i unapređenje ljudskih prava te populacije 2005. godine[28], na uzorku od 170 ispitanika/ispitanica LGBTTIQ populacije koja koristi internet i svoju LGBTTIQ egzistenciju ostvaruje oko i unutar ovih organizacija (naime, upitnik je bio postavljen na web sajtove organizacija koje su učestvovale u istraživanju). Rezultati istraživanja pokazali su da je dve trećine – 65,3 posto ispitanika/ispitanica doživelo nasilje zato što je drugačije seksualne orijentacije od heteroseksualne, i to: 32,5 posto ispitanika/ispitanica je doživelo emocionalno nasilje kao jedini oblik nasilja (autorke istraživanja u emocionalno nasilje uvrstile su: izbegavanje, ismevanje, stereotipiziranje, osuđivanje, provociranje, odbacivanje, obezvređivanje, ignorisanje, negiranje postojanja seksualne orijentacije drugačije od heteroseksualne, pretnje, zastrašivanje, ucenjivanje, svakodnevno bombardovanje negativnim stereotipima homoseksualnosti od strane medija, prijatelja, religije, porodice...); 24,1 posto ispitanika i ispitanica pretrpelo je fizičko nasilje, dok je seksualno nasilje doživelo 8,8 posto ispitanika/ca. Do relativno sličnih rezultata došle su i Aleksandra Pikić i Ivana Jugović, koje su iste godine istraživale problem nasilja nad seksualno drugačije od većinske orijentisanom populacijom Hrvatske[29], gde je u zadnje 4 godine svaka druga lezbejka, gej i biseksualna osoba pretrpela nasilje zbog svoje seksualne orijentacije. U tom periodu je gotovo 40 posto ispitanika i ispitanica doživelo uvrede ili psovke, 20 posto pretnje fizičkim nasiljem, dok je fizičko nasilje doživelo 14 posto ispitanika i ispitanica. Čak 80 posto žrtava nasilja to nasilje nije prijavila policiji, a kao razlozi neprijavljivanja istaknuti su nepoverenje prema policiji, vlastita ocena nedovoljne težine doživljenog nasilja da bi se kao takvo – nasilje, moglo imenovati u okviru prijave, strah, sram i nelagoda. Kako prijavljivanje nasilja povlači za sobom i otkrivanje seksualne orijentacije, nije teško pogoditi da se iza neprijavljivanja krije strah da se time ne zapadne u situaciju još veće izloženosti potencijalnom nasilju. Počinioci fizičkog nasilja su najčešće bile osobe koje su nepoznate žrtvama, a interesantan podatak do kojeg se došlo je da je socijalna okolina žrtava nasilja bolje upoznata s njihovom seksualnom orijentacijom nego okolina LGBTTIQ osoba koje nisu doživele nasilje, koji upućuje na zaključak da je seksualna orijentacija žrtava igrala važnu ako ne i presudnu ulogu među faktorima koji su uticali da ove osobe postanu žrtve nasilja. Na to koliko je netolerantna i potencijalno preteća sredina kojoj su izložene osobe iz LGBTTIQ populacije ukazuju i rezultati istraživanja stavova heteroseksualne populacije prema homoseksualnosti i homoseksualcima/kama. Istraživanja na ovu temu su retka, ali se pretpostavlja da se stavovi heteroseksualne populacije u Srbiji prema homoseksualnoj populaciji ne razlikuju značajno od stavova uočenih kod populacije u Hrvatskoj. Jedno manje istraživanje koje je urađeno u Beogradu na uzorku maturanata XIII beogradske gimnazije[30] otkrilo je da su ovi adolescenti, koji su izabrani za uzorak na osnovu shvatanja da su borba protiv konzervativizma i težnja da se izgradi svoj sopstveni pogled na svet tipična osobina mladih, po pitanju stereotipnih stavova prema homoseksualnosti pravi zatočenici naše patrijarhalne kulture, jer ispoljavaju vrlo negativne stavove prema homoseksualnosti, pri čemu su značajno negativniji stavovi prema muškoj nego prema ženskoj homoseksualnosti, slično kao što su pokazala ispitivanja u drugim zemljama. Tako se na primer 82 posto ispitanih mladića i 52 posto ispitanih devojaka slaže u oceni da je homoseksualnost bolest koju treba lečiti, a čak 72 posto muških ispitanika je zauzelo stav da homoseksualnost treba kažnjavati, kao da je tu reč o nekom krivičnom delu.

Video: Scene sa Gay pridea u Beogradu 2001. godine
Kad je reč o pravnom i institucionalnom okviru nasilja prema seksualno drugačije orijentisanim osobama od većinske heteroseksualne populacije, 2005. mogla bi se označiti prekretnicom u Srbiji, naime tada je doneto čak četiri zakona koja eksplicitno sadrže zabranu diskriminacije na osnovu seksualne orijentacije: Zakon o visokom obrazovanju, Zakon o javnom informisanju, Zakon o radu, Zakon o radiodifuziji[31]. Srbija je usvajanjem novog Krivičnog zakona 1. januara 2006. izjednačila uzrastni minimum za stupanje u sve seksualne odnose i potpuno dekriminalizovala homoseksualni odnos. Osim toga, veliki broj krivičnih dela aktuelnog KZ Srbije mogu biti primenjivana na većinu situacija nasilja koje se dešavaju LGBTTIQ osobama, pa neprimenjivanje tih odredaba treba pripisati patrijarhalno strukturiranim nadležnim institucijama i opštem diskriminišućem i homofobnom društvenom diskursu[32]. Stavovi zdravstvenih radnika prema rodno baziranom nasilju U procesu događanja nasilja i kasnije u sudskom procesu, od ključnog značaja jeste kako će sredina reagovati na osobu koja je doživela rodno nasilje. U tom pravcu istraživanje o stavovima zdravstvenih radnika o rodno uslovljenom nasilju može ukazati na jedan od faktora odustajanja od prijavljivanja nasilja žene ili muškarca koji/a je proživeo/la rodno nasilje. Samo 34,8 posto lekara iz Beograda nasilje naziva pravim imenom i ne relativizuje ga upotrebljavajući termine koji su slični terminu nasilja, za razliku od njihovih kolega iz unutrašnjosti koji su znatno skloniji da nasilje nazivaju pravim imenom – 57,1 posto.[33] Primetno je da učesnici iz Beograda znatno češće za pretrpljeno nasilje okrivljuju samu žrtvu. Zdravstveni radnici prepoznaju svoju ulogu u tretmanu i rehabilitaciji žene koja je proživela nasilje – oni tu svoju ulogu vide u okviru: građenja dobrih odnosa sa žrtvom, medicinskoj pomoći, upućivanja drugim institucijama. Ono što generalno zabrinjava, sudeći po ovom nalazu Autonomnog ženskog centra koji je sproveo istraživanje, jeste to što postoji veliki prostor neznanja i delovanja predrasuda kod zdravstvenih radnika, zatim zato što ne postoji ni jedna institucija među ispitivanim u kojoj se nadzire bar delimično celokupni dijapazon obaveza zdravstvenih radnika u suzbijanju i prevenciji rodnog nasilja. Uočava se potreba za stalnom edukacijom zdravstvenih radnika.


Bilješka o autoricama: Sanja Petkovska rođena je u Lazarevcu 1982. godine i trenutno je studentica na Interdisciplinarnom odsjeku master studija Filozofskog fakulteta u Beogradu. Diplomirala je na katedri za Obrazovanje odraslih istog fakulteta. Najviše se zanima za pitanja obrazovne politike i rodnih studija, dok se povremeno bavi i pisanjem. Nevenka Petkovska rođena je 1977. godine, studira na Katedri za sociologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu. Od 2005. do 2007. je bila suradnica na Kontrapunktu.


Literatura: [1] Nesquick, 26. 01. 2007., BIHnet Forum [2] Arundati Roj, Bog malih stvari, Plavi jahač, Beograd, 2005. [3] Ozbiljno narušeno mentalno zdravlje, Blic, 10. oktobar 2007. [4] Pucnji u sebe!,Večernje Novosti, 20. oktobar 2007. [5] Učenik tukao nastavnicu, Blic, 29. septembar 2007. [6] Nasilje i(li) sociološka analiza, B92, 3. oktobar 2007., [7] Rot, Nikola: Osnovi socijalne psihologije, ZUNS, Beograd, 1994. [8] Witch-hunt, Wikipedia [9] Jarić, Isidora, Rodni stereotipi, NSPM, Beograd, 2002. [10] Prva Gej-parada u Beogradu [11] Homofobija u Srba: Pod zastavom duginih boja, Vreme br. 628, [12] Ibidem, 9. [13] Žene za život bez nasilja – priručnik za volonterke SOS telefona, Volonterke SOS telefona za žene i decu žrtve nasilja, Beograd, 1995. [14] Jemrić, Ines, Nasilje nad ženama [15] Veliki dečaci ne plaču, oni ubijaju, Danas, 21. jun 2006. [16] Decu zlostavljali i vladika Pahomije i sudije, Blic, 29. 09. 2007. [17] Ibidem, 14. [18] Definicija nasilja nad ženama po dokumentima Ujedinjenih nacija, AŽC [19] Ibidem, 14. [20] The Personal Is Political?! [21] Williams A., Juliet, The Personal is Political: Thinking Through the Clinton/Lewinsky/Starr Affair, University of California, Santa Barbara [22] Nikolić-Ristanović, Vesna, Žene kao žrtve kriminaliteta, Naučna knjiga, Beograd, 1989. [23] De Bovoar, Simon, Drugi pol, BIGZ, Beograd, 1983. [24] Primjeri kršenja prava žena, D@dalos [25] Po glavi 240 maraka, Novine Vranjske [26] Trgovina ženama, D@dalos [27] LGBTTIQ – Lezbejke, Gay (gej) muškarci, Biseksualne, Transrodne, Transseksualne, Interseksualne i Queer osobe. [28] Istraživanje o nasilju nad LGBTTIQ populacijom u Srbiji, Labris – organizacija za lezbejska ljudska prava, Beograd, 2006., [29] Pikić, Aleksandra; Jugović, Ivana, Nasilje nad lezbijkama, gejevima i biseksualnim osobama u Hrvatskoj - izvještaj istraživanja, Lezbijska grupa Kontra, Zagreb, 2006. [30] Kandido-Jakšić, Maja, Polni stereotipi i homoseksualnost, NSPM, Beograd, 2002. [31] Mršević, Zorica, Pravni i institucionalni okviri nasilja prema istopolno orijentisanim osobama, Labris, Beograd, 2006. [32] Ibidem, 31. [33] Procena zdravstvenih radnika prema rodno uslovljenom nasilju, Autonomni ženski centar, Beograd, 2006.


U utorak 25. ožujka čitajte drugi dio eseja Sanje i Nevenke Petkovske: Pravna zaštita žrtava rodno zasnovanog nasilja

<
Vezane vijesti